Skip Ribbon Commands
Skip to main content

Văn hóa

Văn hóa
Thứ 5, Ngày 08/02/2018, 14:00
Bến Tre bảo tồn, phát huy di sản văn hóa phi vật thể đến năm 2020
08/02/2018
Theo Luật Di sản văn hóa ở nước ta, di sản văn hóa phi vật thể là các sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu giữ bằng trí nhớ, chữ viết và được lưu truyền bằng miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức lưu giữ, lưu truyền khác, bao gồm tiếng nói, chữ viết, tác phẩm văn hóa nghệ thuật, khoa học, ngữ văn truyền miệng, diễn xướng dân gian, lối sống, nếp sống, lễ hội, bí quyết về nghề thủ công truyền thống, tri thức về y, dược học cổ truyền, văn hóa ẩm thực, về trang phục truyền thống dân tộc và những trí thức dân gian khác.

Di sản văn hóa phi vật thể được sáng tạo ra, được bảo lưu và chuyển giao qua nhiều thế hệ là cả một quá trình sàng lọc và sáng tạo không ngừng nghỉ. Các thế hệ kế tiếp nhau có quyền bình đẳng trong việc thừa hưởng các giá trị di sản văn hóa phi vật thể do cha ông để lại, đồng thời phải có trách nhiệm chọn lựa những gì là tinh hoa nhất để bảo lưu, chuyển giao và trên cơ sở kế thừa có chọn lọc.

Thực tế di sản văn hóa phi vật thể là một trong những linh hồn văn hóa của mỗi cộng đồng, qua những văn hóa phi vật thể đó thế hệ ngày nay có thêm sự hiểu biết và sự trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống, lối sống tốt đẹp của ông cha ta. Di sản văn hóa phi vật thể hòa quyện vào không gian sinh thái - nhân văn, nơi chúng được sáng tạo ra và đang hiện diện, tiến diễn trong đời sống của mỗi cộng đồng cư dân, hàm chứa những nhân tố mang tính lịch sử, đồng thời lại phải mang hơi thở của thời đại.

Trong nhiều năm qua, để bảo tồn và phát huy di sản sản văn hóa phi vật thể trên đất Bến Tre, tỉnh ta đã có kế hoạch bảo tồn, trước hết là công tác nghiên cứu, sưu tầm. Công tác này còn rất mới mẽ, từ những năm 1979 đến 1981 cuả thế kỷ XX, tỉnh đã phối hợp với nhạc sỹ Lư Nhất Vũ, nhà thơ Lê Giang đã tổ chức sưu tầm và in thành sách Dân ca Bến Tre, sau đó tiếp tục sưu tầm bổ sung và tái bản quyển sách nầy vào năm 2000. Giai đoạn 1998 – 2015, bảo tồn văn hóa phi vật thể theo chương trình mục tiêu quốc gia và một số đề tài của địa phương, cũng như được tỉnh ta đã thực hiện chương trình nghiên cứu văn hóa phi vật thể viết thành sách (lưu giữ) như: Lễ hội Đu bầu và các trò chơi vận động dân gian huyện Giồng Trôm (1999); Tang lễ Người già tỉnh Bến Tre (2000- 2001); Gìn giữ cho muôn đời sau các làn điệu dân ca Bến Tre (2002-2003); Tổng điều tra di sản văn hóa Phi vật thể tỉnh Bến Tre (2004); Bến Tre với văn hóa ẩm thực (2005); Nghề truyền thống "Bánh tráng Mỹ Lồng - Bánh phồng Sơn Đốc" (2005); Đình làng Bến Tre - Các giá trị văn hóa (2006); Dừa trong văn hóa ẩm thực Bến Tre (2007); Tổng điều tra Nghệ thuật Đờn ca Tài tử tỉnh Bến Tre (2008); Nghề đan lát tỉnh Bến Tre (2009); Di sản văn hóa phi vật thể tỉnh Bến Tre (2009); Múa bóng - Rỗi Bà trong tín ngưỡng thờ Mẫu ở Bến Tre (2010) và Tổng điều tra di sản văn hóa phi vật thể miệt vườn huyện Chợ Lách (2011); Nhạc lễ tỉnh Bến Tre (2013)…

Bến Tre, dù là vùng đất mới nhưng từ thuở mang gươm đi mở cõi, trong hành trang của người Việt mang xuống phương Nam về văn hóa phi vật thể đã có những điệu hát như: Hát sắc bùa Phú Lễ, hơn 70 điệu lý đã sưu tầm được trên vùng đất cù lao ba dãy cù lao này, đã đưa đến nhận xét của những nhà nghiên cứu - đây là một trong những cái nôi của dân ca Nam Bộ. Bên cạnh có những nghề truyền thống của riêng vùng đất xứ Dừa khá nổi tiếng: "Bánh tráng Mỹ Lồng,", "Bánh phồng Sơn Đốc", kẹo dừa Mỏ Cày, rượu Phú Lễ…. Những điều đó tạo cho chúng ta sự gắn bó và tự hào về quê hương xứ sở, cũng như ngành chức năng phải có trách nghiệm đề ra các giải pháp phù hợp bảo tồn để nó không bị mai một và phát huy nó trong đời sống cộng đồng.

Để tiếp tục bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể trên đất xứ Dừa Bến Tre trong giai đoạn mới, năm 2015 ngành chức năn đã có kế hoạch tổng thể kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể và lập hồ sơ khoa học một số di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu và có nguy cơ mai một đề nghị đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Mục đích của việc kiểm kê lần này nhằm nhận diện các di sản văn hóa phi vật thể tồn tại trong văn hóa, đời sống của cộng đồng dân cư trên địa bàn tỉnh; xác định giá trị của các di sản văn hóa phi vật thể đã và đang tồn tại; đánh giá khả năng tồn tại và khả năng phục hồi của các di sản văn hóa phi vật thể ở địa phương. Trên cơ sở đó, xác định rõ số lượng và phân loại, xếp hạng, lập hồ sơ khoa học các loại hình di sản văn hóa phi vật thể để có chính sách quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị, góp phần phát triển văn hóa, du lịch và các hoạt động kinh tế - xã hội của tỉnh. Việc kiểm kê này đòi hỏi phải thu thập thông tin thật cụ thể, đầy đủ, phải đảm bảo tính xác thực, cập nhật, toàn diện, khách quan, bao gồm các yếu tố phản ánh hình thức, đặc điểm và giá trị di sản, các vấn đề về khả năng tồn tại, mức độ phổ biến, sức sống, cần lưu ý đến các di sản bị đe dọa, chịu nhiều áp lực, có nguy cơ mai một cần bảo vệ khẩn cấp.

Theo quy định từ  Trung ương, tại tỉnh ta có các loại hình di sản văn hóa phi vật thể đang tồn tại trong cộng đồng các dân tộc đang sinh sống trên địa bàn tỉnh (chủ yếu là dân tộc Kinh và Hoa) và 01 loại hình là chuyện kể của hiện vật bảo tàng. Cụ thể các loại hình tại tỉnh cần bảo tổn, phát huy:

- Tiếng nói, chữ viết, những thuật ngữ, phương ngữ, nghệ thuật thư pháp.

- Ngữ văn dân gian như: sử thi, ca dao, dân ca, hát ru, tục ngữ, hò, vè, câu đố, nói thơ, truyện cổ tích, truyện cười, truyện ngụ ngôn, giai thoại.

- Nghệ thuật trình diễn dân gian như: âm nhạc, múa, hát, sân khấu và các hình thức diễn xướng, trình diễn dân gian khác (ví dụ: nói thơ Vân Tiên, hát sắc bùa, …).

Hát sắc bùa phú lễ.jpg
Trình diễn loại hình diễn xướng dân gian Hát sắc bùa Phú Lễ (Ảnh TTr)

- Tập quán xã hội như: luật tục, hương ước, chuẩn mực đạo đức, nghi lễ (trong thờ cúng, tang ma, cưới gả, chúc thọ, đầy tháng, thôi nôi, xem ngày chọn giờ...) và các phong tục, tập quán khác.

- Lễ hội truyền thống: Tết Nguyên Đán; Tết nguyên tiêu; Lễ hội Nghinh Ông; Lễ hội Kỳ Yên; Tết (Tiết) Thanh Minh; Tết Đoan Ngọ; Tết Trung Thu; Giổ tổ Hùng Vương (thờ cúng Vua Hùng); Ngày Truyền thống Đồng Khởi (17/1), Ngày Truyền thống văn hóa (01/7); các lễ hội tôn giáo ở địa phương và các Lễ hội truyền thống được tổ chức định kỳ khác).

Lễ hội nghinh ông.jpg
Lễ cúng Nghinh Ông của ngư dân làm nghề biển  xã Bình Thắng, huyện Bình Đại (Ảnh TLVH)

- Nghề thủ công truyền thống (đan đát; dệt chiếu; làm khô; nghề mộc; nghề rèn; làm bánh; làm muối; làm cây giống - hoa kiểng; nấu rượu; làm vườn; làm ruộng; đánh bắt hải sản; bốc thuốc; thủ công mỹ nghệ; điêu khắc; vẽ tranh...).

- Tri thức dân gian về thiên nhiên, đời sống xã hội, trong lao động sản xuất, trong chữa trị bệnh, giữ gìn sức khỏe, trong ẩm thực, trang phục, nuôi trồng... và các tri thức dân gian có giá trị thực tiễn khác.

- Các câu chuyện kể có liên quan với các nhân vật, sự kiện lịch sử địa phương và hiện vật bảo tàng.

Phương pháp tiến hành chủ yếu là  khảo sát điền dã, phỏng vấn, ghi chép, ghi âm, chụp ảnh, quay phim để thu thập thông tin và tư liệu hóa di sản văn hóa phi vật thể. Phân tích, đối chiếu, so sánh, đánh giá, tổng hợp các tư liệu về di sản văn hóa phi vật thể. Từ đó, lựa chọn đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản phi vật thể quốc gia cần bảo tồn và phát huy.

Về Tiêu chí lựa chọn di sản văn hóa phi vật thể để lập hồ sơ khoa học đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia phải đảm bảo các điền kiện: Có tính đại diện, thể hiện bản sắc của cộng đồng, địa phương.; phản ánh sự đa dạng văn hóa và sự sáng tạo của con người, được kế thừa qua nhiều thế hệ; có khả năng phục hồi và tồn tại lâu dài; được cộng đồng đồng thuận, tự nguyện đề cử và cam kết bảo vệ. Hiện tại, Bến Tre có 02 di sản văn hóa phi vật thể đã được công bố đưa vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, đó là: Lễ hội Nghinh Ông xã Bình Thắng, huyện Bình Đại (năm 2016) và loại hình diễn xướng dân gian Hát sắc bùa Phú Lễ (năm 2017). Bến Tre đang tiếp tục lập hồ sơ khoa học đề nghị đưa vào di sản văn hóa phi vật thể quốc gia trong năm 2018: nghề truyền thống "Bánh tráng Mỹ lồng – Bánh phồng Sơn đốc" và nghề ươn ghép cây giống, hoa kiểng huyện Chợ Lách.

Làng bánh phồng nếp.jpg
Nghề truyền thống làm bánh phồng nếp tại xã Hưng Nhượng, huyện Giồng Trôm (Ảnh TTr)

Làng hoa kiểng.JPG
Nghề truyền thống sản xuất hoa kiểng tại huyện Chợ Lách (Ảnh TTr)

Có thể nói việc bảo tồn, phát huy văn hóa vật phi vật thể trên địa bàn tỉnh ta cần có sự nâng cao nhận thức và tích cực vào cuộc không chỉ của ngành chức năng, mà cần phải có sự cộng đồng trách nhiệm của các cấp, các ngành và toàn xã hội. Bởi cộng đồng dân cư (xóm, ấp) là nơi đã sáng tạo ra các giá trị văn hóa; hội tụ phong phú, đa dạng các loại hình di sản văn hóa phi vật thể và cũng là nơi quan trọng nhất để bảo tồn, phát huy các giá trị của nó, cũng như góp phần làm nên bản sắc dân tộc và nét đa dạng văn hóa của quê hương, đất nước. Thông qua việc bảo tồn, phát huy di sản văn hóa phi vật thể hiện nay, nhằm góp phần phục vụ giáo dục truyền thống; thu hút du khách đến tham quan, nghiên cứu, trải nghiệm; huy động sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội phục vụ cho sự nghiệp bảo tồn di sản văn hóa, góp phần hình thành và phong phú tour, tuyến, điểm đến du lịch tỉnh nhà.

                                                                                         Thanh Trúc

 

Lượt người xem:  480
Manage PermissionsManage Permissions
|
Version HistoryVersion History

Tiêu đề

Hình ảnh

Hình ảnh mô tả

Tóm tắt

Nội dung

Link thay thế nội dung

Ngày xuất bản

Tin nổi bật

Tác giả

Phân loại

Loại bài viết

Trạng thái

Lịch sử

Số lượt người đọc

Approval Status

Attachments

Content Type: Tin Tức Mở Rộng
Version:
Created at by
Last modified at by
SỞ VĂN HÓA THỂ THAO VÀ DU LỊCH TỈNH BẾN TRE
Địa chỉ: Số 108/1, Đường 30/4, Phường 4, Thành phố Bến Tre, tỉnh Bến Tre
Điện thoại: 0275.3822233 Fax: 0275.3825817 Email: banbientap.svhttdl@bentre.gov.vn
http://svhttdl.bentre.gov.vn